Đường cong là vị trí dễ lỗi nhất khi làm vỉa hè và dải phân cách. Viên bó vỉa dài 1 m là khối thẳng, còn mép đường lại uốn theo cung tròn. Nếu đặt như trên đoạn thẳng, mạch nối sẽ hở một phía, mép vỉa gãy thành nhiều đoạn ngắn và nhìn từ xa thấy ngay đường bị “răng cưa”.
Bài viết này hướng dẫn cách bố trí bó vỉa bê tông đúc sẵn trên đoạn tuyến cong và bán kính nhỏ theo hướng kỹ thuật. Bạn sẽ nắm được cách chọn loại viên theo bán kính, tính khe mạch, chuẩn bị móng, lắp đặt và nghiệm thu. Các con số trong bài lấy theo hình học cơ bản và thông lệ hiện trường. Thông số cuối cùng của từng dự án luôn phải theo hồ sơ thiết kế.

Vì sao thi công đoạn cong khó hơn đoạn thẳng
Trên đoạn thẳng, hai viên liền nhau tiếp xúc đều trên toàn mặt đầu. Trên đoạn cong, mỗi viên phải xoay một góc nhỏ so với viên trước. Góc xoay này làm mặt đầu của hai viên bó vỉa bê tông đúc sẵn mở ra ở phía ngoài cung và khép lại ở phía trong. Đây là gốc của hầu hết lỗi trên bó vỉa đoạn tuyến cong.
Mạch hở ở phía ngoài cung
Viên càng dày và bán kính càng nhỏ thì khe hở phía ngoài càng lớn. Khe quá rộng khiến vữa chèn co ngót, nứt và bong ra sau vài mùa mưa. Nước theo khe thấm xuống móng, làm lún cục bộ và kéo viên lệch khỏi tuyến.
Sai số cộng dồn
Mỗi viên lệch 3 đến 5 mm nghe có vẻ nhỏ. Qua 20 viên liên tiếp, độ lệch có thể đạt 6 đến 10 cm nếu cùng một chiều. Với bó vỉa đoạn tuyến cong, sai số này lộ rõ hơn đoạn thẳng vì mắt người rất nhạy với đường uốn không đều. Vì vậy phải chốt tuyến bằng cọc tim và dây căng, không dựa vào cảm giác khi đặt từng viên.
Chọn cấu kiện theo bán kính cong
Bán kính cong quyết định loại viên bó vỉa bê tông đúc sẵn bạn dùng. Các giá trị dưới đây tính cho viên rộng 18 cm, dài 1 m. Nếu viên của bạn có kích thước khác, hãy tính lại theo công thức ở phần sau.
- Bán kính từ 20 m trở lên: dùng viên thẳng dài 1 m. Mạch hở phía ngoài khoảng 9 mm trở xuống, chèn vữa là đạt, không cần cắt viên.
- Bán kính từ 10 đến 20 m: viên thẳng 1 m cho mạch ngoài 9 đến 18 mm. Nên dùng viên ngắn 0,5 m nếu nhà sản xuất có, để đưa mạch về khoảng 5 đến 9 mm.
- Bán kính dưới 10 m: dùng viên cong đúc sẵn theo khuôn riêng hoặc viên vát đầu. Không nên cắt viên thẳng tại công trường để ép cong, vì mép cắt dễ sứt và mất lớp bê tông bảo vệ.
Trước khi đặt hàng, hãy lập bảng bố trí bó vỉa bê tông cho từng đoạn cong. Bảng này ghi rõ bán kính, góc cung, chiều dài cung và số viên cần dùng. Bó vỉa bê tông đúc sẵn dạng cong được đúc trong khuôn có bán kính cố định, nên nhà sản xuất cần biết chính xác bán kính của từng đoạn. Cũng cần phân biệt đoạn cong lồi và cong lõm vì hai loại này không dùng lẫn cho nhau. Bán kính trên bản vẽ phải rõ là tính theo tim đường hay theo mép vỉa, nếu không viên đặt về sẽ lệch tuyến.

Tính khe mạch, độ vồng và số viên
Khe mạch phía ngoài
Gọi b là bề rộng viên, c là chiều dài viên và R là bán kính cung. Góc xoay giữa hai viên liền nhau gần bằng c chia R (đơn vị radian). Chênh lệch bề rộng mạch giữa mép ngoài và mép trong gần bằng b nhân c chia R.
Với viên rộng 18 cm, dài 1 m, chênh lệch này là khoảng 9 mm ở R = 20 m, 18 mm ở R = 10 m và 36 mm ở R = 5 m. Khi mạch ngoài vượt quá giới hạn trong hồ sơ thiết kế thì phải giảm chiều dài viên hoặc đổi sang viên cong. Nếu hồ sơ không ghi giới hạn này, hãy thống nhất với tư vấn giám sát trước khi làm.
Độ vồng giữa viên
Viên thẳng đặt trên cung tròn sẽ không bám hết đường cong. Khoảng cách từ giữa viên đến cung gần bằng c bình phương chia 8R. Ở R = 10 m, viên 1 m vồng khoảng 12,5 mm. Ở R = 5 m, con số này lên 25 mm và mắt thường đã thấy mép vỉa bị gấp khúc. Đó là lý do bán kính nhỏ cần viên ngắn hoặc viên cong thay vì cố chỉnh viên thẳng.
Tính số viên
Chiều dài cung bằng bán kính nhân góc cung (radian). Ví dụ một góc rẽ 90 độ với bán kính 8 m có chiều dài cung khoảng 12,57 m. Chia cho chiều dài viên cộng mạch sẽ ra số viên cần dùng. Hãy chia đều phần dư cho các mạch, không dồn hết vào viên cuối, vì viên cuối bị cắt ngắn sẽ rất khó giữ đúng tuyến.
Chuẩn bị mặt bằng và lớp móng
Chất lượng thi công bố trí bó vỉa bê tông phụ thuộc vào móng nhiều hơn vào bản thân viên. Viên đặt trên nền yếu sẽ lún lệch sau vài tháng, và đường cong là nơi lực xe tác động nhiều nhất do xe cua và leo lề.
Trình tự chuẩn bị nên theo thứ tự sau:
- Đo và chốt tuyến. Xác định điểm đầu, điểm giữa và điểm cuối cung, rồi đóng cọc phụ. Ở bán kính dưới 10 m nên đóng cọc cách nhau khoảng 1 m, ở bán kính lớn có thể thưa hơn, khoảng 2 m.
- Kiểm tra cao độ. Dùng máy thủy bình đo cao độ đáy móng và mặt viên theo thiết kế. Phần mép viên nhô cao hơn mặt đường phải đúng giá trị trong hồ sơ.
- Làm móng. Lớp móng đường dưới bó vỉa nếu dùng cấp phối đá dăm thì kiểm tra theo TCVN 8859:2011. Lớp bê tông hoặc vữa lót phía trên làm theo chiều dày và mác trong thiết kế.
- Kiểm tra vật liệu. Cát cho vữa chèn nên theo TCVN 7570:2006 và nước trộn theo TCVN 4506:2012. Không dùng cát lẫn nhiều bùn vì vữa mạch sẽ yếu và dễ bong.
Móng phải thoát nước tốt. Ở đoạn cong của nút giao, nước thường tụ ở phía trong cung. Hãy kiểm tra độ dốc để nước không đọng dưới chân bó vỉa.

Quy trình thi công bó vỉa trên đường cong
Công việc chia thành sáu bước. Giữ đúng thứ tự sẽ giúp tuyến cong đều và hạn chế phải tháo ra làm lại.
- Căng dây tim và dây cao độ. Căng dây theo mép ngoài của viên, bám sát các cọc đã đóng. Ở đoạn cong gấp, thêm cọc phụ để dây không bị võng thành đường thẳng.
- Rải lớp vữa hoặc bê tông lót. Rải đều theo chiều dày thiết kế, thường khoảng 2 đến 3 cm với lớp vữa. Rải đến đâu đặt viên đến đó để vữa không se mặt.
- Đặt viên đầu tiên tại điểm giữa cung. Bố trí bó vỉa bê tông nên bắt đầu từ điểm giữa rồi đi về hai đầu, vì sai số sẽ chia đều hai bên thay vì dồn về một đầu. Dùng búa cao su gõ nhẹ để viên ngồi chắc và đúng cao độ.
- Xoay từng viên theo bán kính. Khi thi công bó vỉa ở bán kính dưới 10 m, hãy dùng dưỡng cong làm bằng ván hoặc thép đúng bán kính để kiểm tra từng viên. Giữ mạch ngoài đều nhau và dùng miếng đệm nhỏ để định vị độ rộng mạch.
- Chèn mạch. Chèn vữa xi măng cát kín và chặt, rồi miết phẳng khi vữa se. Mạch rộng trên 20 mm nên chèn làm hai lớp để vữa không co ngót tạo rỗng bên trong.
- Gia cố lưng viên. Đổ bê tông hoặc đầm chặt vật liệu phía sau theo thiết kế. Giữ ẩm vữa mạch trong những ngày đầu và không cho xe hoặc vật nặng va vào đoạn mới đặt.
Sau mỗi 5 đến 10 viên bó vỉa bê tông đúc sẵn, hãy dừng lại và ngắm tuyến từ xa. Cách này giúp phát hiện sớm viên bị xoay sai mà thước đo gần chưa thấy.
Các lỗi thường gặp và cách xử lý
Dưới đây là những lỗi xuất hiện nhiều nhất trên bó vỉa đoạn tuyến cong:
- Mạch ngoài quá rộng: do dùng viên 1 m cho bán kính quá nhỏ. Cách xử lý là đổi sang viên ngắn hoặc viên cong ngay từ khâu đặt hàng.
- Mép vỉa gãy khúc: do không dùng dưỡng cong hoặc căng dây thiếu cọc phụ. Cần tháo viên, chỉnh lại theo dưỡng rồi đặt lại.
- Viên lún lệch sau mưa: do móng không đầm kỹ hoặc đọng nước dưới chân viên. Cần xử lý móng và thoát nước trước khi đặt lại.
- Vữa mạch nứt và bong: do chèn không đủ chặt, thiếu bảo dưỡng ẩm hoặc mạch quá rộng một lần chèn. Cần đục bỏ phần vữa yếu và chèn lại.
- Sứt mép khi cắt viên tại hiện trường: do cắt không đủ dụng cụ hoặc ép viên thẳng thành cong. Nên đặt viên cong đúng quy cách thay vì cắt.

Nghiệm thu và kiểm soát chất lượng
Việc nghiệm thu bó vỉa bê tông đúc sẵn nên làm theo từng đoạn, không chờ hoàn thiện cả tuyến mới kiểm tra. Cách này giúp sửa sớm và giảm chi phí làm lại.
Kiểm tra tại hiện trường
Người giám sát kiểm tra tuyến, cao độ, độ rộng mạch và độ chặt của vữa chèn. Với đoạn cong, cần đối chiếu từng đoạn với dưỡng đúng bán kính chứ không chỉ đo bằng thước thẳng. Công tác lắp ghép và nghiệm thu cấu kiện bê tông đúc sẵn nên đối chiếu với TCVN 9115:2012. Hình học đường cong tại nút giao và đường đô thị cần phù hợp với thiết kế lập theo TCVN 13592:2022.
Hồ sơ cần có
Khi nghiệm thu, nên có sẵn các giấy tờ sau:
- Phiếu thử cường độ nén của bê tông viên, xác định theo TCVN 3118:2022.
- Biên bản nghiệm thu vật liệu đầu vào như cát, xi măng và nước.
- Nhật ký thi công ghi rõ vị trí, ngày làm và kết quả kiểm tra từng đoạn cong.
Việc lưu hồ sơ rõ ràng giúp bạn truy xuất nhanh khi có sự cố và là bằng chứng chất lượng khi bàn giao công trình.

Lời kết
Một đoạn cong làm tốt thường không ai để ý, còn một đoạn cong làm lỗi thì ai đi qua cũng thấy. Khi bố trí bó vỉa bê tông trên đoạn cong, hãy bắt đầu từ bảng bán kính, chọn đúng loại viên cho từng đoạn, rồi mới vào khâu lắp đặt. Làm theo thứ tự đó, bạn sẽ ít phải tháo ra làm lại và tuyến vỉa giữ được hình dáng qua nhiều mùa mưa.
Nếu dự án của bạn có nhiều đoạn cong nhỏ, hãy gửi cho nhà sản xuất bán kính, góc cung và chiều dài từng đoạn. Với thông tin đó, họ có thể tư vấn khuôn cong phù hợp và đúc bó vỉa bê tông đúc sẵn đúng quy cách ngay từ lô đầu tiên.
Thông tin liên hệ:
Hotline: 0906 39 18 63 – 0908 663 963 – 0915 296 896
Điện thoại: 028 6278 9955
Website: www.vlxdminhquan.com | www.betongmqb.com
Email: minhquanmqb2015@gmail.com

Bài viết khác
Biện pháp thi công cọc bê tông trong khu dân cư đông đúc và kiểm soát rung chấn
Xem thêmTh11
Bố trí bó vỉa bê tông đúc sẵn trên đoạn tuyến cong và bán kính nhỏ
Xem thêmTh11
Hồ sơ chất lượng của hố ga bê tông có lỗ chờ và các chỉ tiêu giám sát cần kiểm tra
Xem thêmTh11
Gạch block ziczac – Loại gạch tự chèn quen thuộc trong xây dựng
Xem thêmTh11
Bó vỉa bê tông đúc sẵn và vai trò trong việc hoàn thiện vỉa hè
Xem thêmTh11
Lưu ý xử lý móng, nền đất khi lắp hàng rào bê tông ghép tấm
Xem thêmTh11