Biện pháp thi công cọc bê tông trong khu dân cư đông đúc và kiểm soát rung chấn

Ngõ rộng chưa tới ba mét, tường nhà bên cạnh mỏng, và chủ nhà đứng ngoài cổng nhìn từng đoạn cọc hạ xuống. Đây là cảnh quen thuộc ở nhiều đô thị Việt Nam. Ở những nơi như vậy, thi công cọc bê tông không thể làm giống một công trường rộng rãi.

Bài viết này trình bày cách thi công cọc bê tông cho nhà ở và công trình xây xen bằng cọc ly tâm. Nội dung gồm cách chọn phương pháp hạ cọc, khoan dẫn, trình tự ép, theo dõi rung chấn và kiểm tra cọc sau khi thi công. Các bước được mô tả theo cách làm thực tế để đội thi công có thể áp dụng ngay.

Khu dân cư đặt ra những hạn chế nào

Công trình trong khu đông dân có ba hạn chế chính: mặt bằng hẹp, nhà lân cận yếu, và giới hạn về tiếng ồn, độ rung.

Mặt bằng hẹp và nhà liền kề

Thực tế cho thấy thi công cọc bê tông trong ngõ nhỏ thường chậm hơn công trường mở, vì xe và máy phải xoay trở từng bước. Xe tải lớn và cẩu bánh xích thường không vào được. Đoạn cọc phải được chở bằng xe nhỏ và hạ bằng thiết bị gọn.

Ngoài ra, nhiều nhà liền kề có móng nông và tường chịu lực mỏng. Khi cọc đi xuống, đất bị đẩy sang hai bên và có thể kéo nền nhà bên cạnh dịch chuyển. Vì vậy, thi công cọc trong khu dân cư phải bắt đầu bằng việc xác định nhà nào nằm trong vùng ảnh hưởng.

Giới hạn về tiếng ồn và rung

Mức ồn và mức rung ở khu vực thông thường được quy định tại QCVN 26:2010/BTNMT và QCVN 27:2010/BTNMT. Đội thi công cần đối chiếu hai quy chuẩn này khi lập biện pháp thi công cọc bê tông. Họ cũng nên báo giờ làm việc cho tổ dân phố trước khi vào công trường. Việc báo trước giúp người dân chủ động sắp xếp sinh hoạt và giảm khiếu nại.

chuyen thi cong coc be tong

Chọn cọc và phương pháp hạ cọc

Ở khu đông dân, cọc ly tâm ứng lực trước kết hợp ép tĩnh là lựa chọn phổ biến nhất.

Đặc điểm của cọc ly tâm ứng lực trước

Cọc được sản xuất theo TCVN 7888:2014. Bê tông được quay ly tâm trong khuôn thép nên thành cọc đặc và đều. Cốt thép dự ứng lực giúp cọc chịu nén tốt và hạn chế nứt khi vận chuyển. Hai loại thường gặp là cọc PC và cọc PHC.

Đường kính phổ biến từ 300 đến 600 mm, mỗi đoạn dài khoảng 6 đến 12 m. Đoạn ngắn dễ đưa vào ngõ hẹp rồi nối dần tại chỗ. Nhờ đoạn cọc đồng đều và dễ nối, loại cọc này giúp thi công cọc bê tông gọn hơn trên mặt bằng nhỏ. Với cọc bê tông khu dân cư, chiều dài đoạn quan trọng không kém cường độ bê tông, vì nó quyết định xe nào vào được công trình.

Ép tĩnh và đóng búa khác nhau thế nào

Hai phương pháp này cho kết quả rất khác nhau về rung và tiếng ồn:

  • Ép tĩnh: tải trọng tăng từ từ nên gần như không gây rung đáng kể. Tiếng ồn thấp và lực ép được ghi lại theo từng độ sâu. Phương pháp này cần đối trọng hoặc neo, nên phải có mặt bằng tối thiểu.
  • Đóng bằng búa: tốc độ nhanh nhưng mỗi nhát búa tạo ra xung động mạnh. Nhà lân cận dễ bị nứt, và mức ồn vượt giới hạn khá nhanh.

Vì vậy, hầu hết biện pháp thi công cọc bê tông trong ngõ nhỏ đều chọn ép tĩnh bằng máy ép thủy lực. Khi mặt bằng quá hẹp cho đối trọng, đội thi công dùng ép neo, tức là khoan neo xoắn xuống đất để làm điểm tựa cho kích.

thi cong coc be tong ly tam

Khảo sát và chuẩn bị trước khi ép

Khảo sát địa chất

Báo cáo khảo sát cho biết độ sâu lớp đất tốt, lớp đất yếu và mực nước ngầm. Số liệu này quyết định chiều dài cọc, lực ép dự kiến và cách thi công cọc bê tông qua từng lớp đất. Móng cọc được thiết kế theo TCVN 10304:2014.

Nếu báo cáo thiếu điểm khoan, đội thi công khó biết trước cọc có gặp lớp cát chặt xen kẹp hay không. Đó là chỗ lực ép tăng đột ngột và đất bị đẩy mạnh nhất. Vì thế, số điểm khoan nên đủ để phản ánh đúng địa chất quanh khu vực đặt móng.

Lập biên bản hiện trạng nhà lân cận

Trước khi thi công cọc bê tông, các bên nên cùng ghi nhận hiện trạng nhà bên cạnh. Cần chụp ảnh có ngày giờ, đánh dấu và đo các vết nứt cũ, ghi lại độ nghiêng và độ lún hiện có. Biên bản này giúp phân biệt hư hỏng có sẵn với hư hỏng do thi công. Nhờ đó, tranh chấp về sau sẽ dễ giải quyết hơn.

Biện pháp thi công cọc ly tâm giảm rung và chuyển vị đất

Ba kỹ thuật dưới đây giúp thi công cọc bê tông ít gây chuyển vị đất nhất.

Khoan dẫn trước khi ép

Khoan dẫn là khoan một lỗ có đường kính nhỏ hơn đường kính cọc, đi qua lớp đất cứng hoặc lớp đất dễ gây chuyển vị. Lỗ khoan làm giảm sức cản ở mũi cọc, nhờ đó lực ép nhỏ hơn và đất bị đẩy ngang ít hơn.

Độ sâu khoan dẫn do thiết kế quyết định theo địa chất. Không nên khoan suốt chiều dài cọc, vì cọc sẽ mất ma sát với đất xung quanh. Khoan dẫn đặc biệt hữu ích khi thi công cọc bê tông sát nhà cũ có móng nông.

Trình tự ép trong đài móng

Thứ tự ép ảnh hưởng trực tiếp đến mức nén chặt của đất, nên biện pháp thi công cần nêu rõ thứ tự này. Thông thường, đội thi công chia đài móng thành các cụm và ép lần lượt từng cụm. Các cọc sát nhau được ép cách quãng.

Làm vậy giúp áp lực nước lỗ rỗng tiêu tán dần, thay vì dồn lại một chỗ và đẩy trồi đất lên. Khoảng cách giữa các tim cọc phải tuân theo thiết kế.

Tốc độ và lực ép

TCVN 9394:2012 về đóng và ép cọc quy định tốc độ ép đoạn cọc đầu tiên không quá 1 cm/s. Ở các đoạn sau, tốc độ được tăng lên nhưng không vượt quá 2 cm/s. Đây là yêu cầu mà mọi đội thi công cọc bê tông cần nắm chắc.

Ép chậm giúp thợ kịp phát hiện cọc lệch tâm và cho đất thời gian thoát nước. Lực ép lớn nhất không được vượt khả năng chịu nén của vật liệu cọc. Nếu vượt, đầu cọc sẽ bị vỡ.

Tóm lại, các biện pháp giảm chuyển vị đất gồm:

  • Khoan dẫn ở lớp đất cứng hoặc lớp cát chặt.
  • Ép chậm và đều, hạn chế dừng lâu giữa các đoạn của cùng một cọc.
  • Chia cụm và ép cách quãng thay vì ép liên tục các cọc sát nhau.
  • Đào rãnh giảm chấn giữa vị trí ép và nhà lân cận khi địa chất cho phép.

thi cong coc be tong trong khu dan cu

Quan trắc rung chấn và nhà lân cận

Quan trắc là phần không thể thiếu khi thi công cọc bê tông ở khu đông dân. Số liệu đo cho biết sớm nhà bên cạnh có đang bị ảnh hưởng hay không.

Thiết bị và vị trí đo

Bốn hạng mục quan trắc thường dùng là:

  • Mốc quan trắc lún: gắn vào chân tường nhà lân cận, đo bằng máy thủy bình trước, trong và sau khi ép.
  • Thước đo vết nứt: dán lên các vết nứt cũ để phát hiện vết nứt mở rộng.
  • Máy đo rung: đặt sát móng nhà gần nhất để ghi vận tốc dao động.
  • Đo nghiêng: dùng máy toàn đạc kiểm tra độ nghiêng của tường và cột.

Ngưỡng cảnh báo và cách xử lý

Ngưỡng cảnh báo không có một con số chung cho mọi nhà. Đơn vị tư vấn nên đặt ngưỡng riêng dựa trên tình trạng từng công trình lân cận. Khi cần, họ điều chỉnh ngưỡng này trong suốt quá trình thi công cọc bê tông.

Thông thường, ngưỡng được chia thành ba mức: bình thường, cảnh báo và dừng. Khi đạt mức cảnh báo, đội thi công tạm ngừng, kiểm tra nguyên nhân rồi điều chỉnh tốc độ ép hoặc bổ sung khoan dẫn. Khi đạt mức dừng, họ ngừng hẳn và báo cho chủ đầu tư cùng tư vấn giám sát. Số liệu cần được ghi vào nhật ký hằng ngày để làm cơ sở đối chiếu. Cách làm này giữ cho thi công cọc trong khu dân cư luôn nằm trong tầm kiểm soát.

Tổ chức công trường trong ngõ nhỏ

Kế hoạch tổ chức tốt giúp thi công cọc bê tông đúng tiến độ mà không làm phiền người dân.

Vận chuyển và giờ làm việc

Cọc nên được giao theo từng đợt ngắn, đúng lịch ép, để không chiếm lòng đường. Xe vào ngõ vào giờ thấp điểm và có người điều tiết giao thông. Giờ ép nên tránh buổi trưa và buổi tối. Nơi xếp cọc cần phẳng và được kê đúng vị trí gối đỡ để cọc không bị nứt do võng.

An toàn lao động

Công tác an toàn khi thi công cọc bê tông bắt đầu từ rào chắn và biển báo quanh khu vực ép. Cọc phải được cẩu đúng vị trí móc mà nhà sản xuất chỉ định. Thợ không được đứng dưới đoạn cọc đang treo. Đối trọng và cáp neo cần được kiểm tra trước mỗi ca làm việc. Người điều khiển máy ép chỉ nhận hiệu lệnh từ một người chỉ huy duy nhất.

minh quan mqb thi cong coc be tong

Kiểm tra chất lượng cọc

Chất lượng thi công cọc bê tông được kiểm soát ở hai giai đoạn: trong lúc ép và sau khi ép xong.

Kiểm tra trong lúc ép

Thợ ghi lực ép theo từng độ sâu để so với số liệu thiết kế. Nếu lực ép đột ngột tăng hoặc giảm, cọc có thể gặp vật cản hoặc bị nứt. Mối nối giữa các đoạn cũng cần chú ý, vì đây là vị trí yếu nhất. Đường hàn phải đủ chiều dày, sạch xỉ và được để nguội trước khi ép tiếp. Độ nghiêng của cọc phải nằm trong sai số cho phép của TCVN 9394:2012.

Thí nghiệm sau khi ép

Sau khi thi công cọc bê tông xong, một số cọc được thử nén tĩnh theo TCVN 9393:2012 để xác nhận sức chịu tải. Tải trọng được gia theo từng cấp, và độ lún được đo ở mỗi cấp. Các cọc còn lại có thể kiểm tra khuyết tật bằng phương pháp động biến dạng nhỏ theo TCVN 9397:2012. Số lượng cọc thí nghiệm được xác định theo thiết kế và quy định hiện hành. Kết quả này là căn cứ để nghiệm thu móng cọc.

Bốn lỗi thường gặp ở khu đông dân

Có bốn lỗi hay gặp khi thi công cọc bê tông ở khu đông dân. Lỗi đầu tiên là ép liên tục các cọc sát nhau, khiến đất bị nén dồn, cọc trồi lên hoặc nhà bên cạnh nghiêng. Cách khắc phục là chia cụm và ép cách quãng.

Lỗi thứ hai là bỏ qua biên bản hiện trạng. Khi nhà bên cạnh nứt, các bên không có căn cứ để phân định trách nhiệm. Lỗi thứ ba là ép quá nhanh ở đoạn đầu, làm cọc lệch tâm và rất khó chỉnh lại. Lỗi cuối cùng là không kiểm tra mối nối, nên đường hàn rỗng có thể gây gãy cọc khi chịu tải. Mỗi lỗi này đều tránh được nếu thi công cọc bê tông theo đúng biện pháp đã duyệt.

thi cong coc be tong noi dong duc

Chọn đơn vị cung cấp và thi công cọc

Một công trình thi công cọc bê tông tốt bắt đầu từ nguồn cọc đạt chuẩn và đội ngũ hiểu điều kiện khu dân cư.

Về sản phẩm, nhà cung cấp cần có phiếu kiểm tra chất lượng cho từng lô cọc ly tâm theo TCVN 7888:2014, kèm kết quả thử cường độ bê tông. Cọc phải thẳng, bề mặt không rỗ, đầu cọc và bản mã thép phẳng. Nhà cung cấp cũng cần giao đúng chiều dài đoạn phù hợp ngõ hẹp. Với cọc bê tông khu dân cư, lịch giao hàng theo tiến độ ép giúp cọc không phải nằm lâu trên mặt bằng.

Về thi công, đơn vị cần có máy ép gọn, nhân lực biết đọc lực ép và biện pháp thi công cọc ly tâm bằng văn bản cho từng công trình. Một đơn vị thi công cọc bê tông có kinh nghiệm sẽ chủ động đề xuất khoan dẫn và quan trắc, thay vì chờ đến khi có sự cố mới xử lý. Đây cũng là dấu hiệu rõ nhất để chủ đầu tư phân biệt một đội làm bài bản với một đội làm tạm.

Lời kết

Không ai nhìn thấy cọc sau khi nhà hoàn thiện, nhưng người hàng xóm sẽ nhớ rất lâu cách nó được hạ xuống. Một tuyến thi công cọc bê tông êm, ít rung và có số liệu quan trắc đầy đủ sẽ để lại niềm tin cho cả chủ đầu tư lẫn người dân xung quanh.

Nếu bạn đang chuẩn bị thi công cọc bê tông cho một lô đất trong ngõ nhỏ, hãy bắt đầu từ ba việc: đọc kỹ báo cáo địa chất, lập biên bản hiện trạng nhà lân cận và chọn cọc ly tâm có phiếu kiểm tra rõ ràng. Đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi sẵn sàng tư vấn biện pháp thi công cọc bê tông phù hợp với từng điều kiện đất và mặt bằng.

Thông tin liên hệ: 

Hotline: 0906 39 18 63 – 0908 663 963 – 0915 296 896

Điện thoại: 028 6278 9955

Website: www.vlxdminhquan.com | www.betongmqb.com

Email: minhquanmqb2015@gmail.com