Mác bê tông và cấp phối phù hợp cho gối đỡ bê tông trong môi trường ẩm

Gối đỡ bê tông nằm dưới ống cống quanh năm, tiếp xúc với nước mưa, nước ngầm và hơi ẩm từ đất. Nếu mác thấp hoặc cấp phối sai, gối sẽ hút nước, nứt chân và lún lệch sau vài mùa mưa. Ống đặt trên gối hỏng sẽ bị võng, hở mối nối và rò rỉ ra nền đất.

Trước khi sản xuất, bạn cần chốt hai quyết định. Việc thứ nhất là chọn mác bê tông gối đỡ bê tông phù hợp với điều kiện làm việc. Việc thứ hai là thiết kế cấp phối gối đỡ bê tông để đạt đúng mác đó. Nội dung áp dụng cho gối bê tông kê cống thoát nước ở khu vực nền ẩm, đất phèn và nơi mực nước ngầm cao.

Gối đỡ bê tông chịu những tác động nào khi nằm trong môi trường ẩm?

Muốn chọn đúng mác, trước hết cần biết gối phải chịu những gì. Trong môi trường ẩm, gối không chỉ chịu tải mà còn chịu nước, muối và chu kỳ ướt khô lặp lại liên tục.

Tải trọng từ ống cống và đất đắp

Gối nhận trọng lượng ống, nước chảy trong ống, đất đắp phía trên và tải trọng xe trên mặt đường. Toàn bộ lực này dồn vào mặt tựa cong giữa ống và gối. Vì vậy gối đỡ bê tông cần có mặt tựa khớp với cung ống, thường thiết kế góc ôm khoảng 90 đến 120 độ tùy đường kính ống và tải trọng. Nếu mặt tựa bị lệch hoặc rỗ, lực sẽ tập trung vào một điểm nhỏ. Đó là nơi gối bắt đầu nứt.

Nước ngầm, sulfat và chu kỳ ướt khô

Bê tông luôn có các lỗ rỗng nhỏ bên trong. Nước đi vào các lỗ này và mang theo sulfat, clorua cùng những chất làm yếu đá xi măng. Ở vùng đất phèn hoặc nước lợ, như nhiều khu vực đồng bằng sông Cửu Long, quá trình ăn mòn diễn ra nhanh hơn.

Khi nền lúc ngập lúc khô, nước ngấm vào rồi bay ra nhiều lần. Bề mặt gối bong từng lớp mỏng, cạnh gối sứt dần, mặt tựa mất độ chính xác. Với vùng nhiễm mặn, bạn có thể tham khảo yêu cầu bảo vệ chống ăn mòn trong TCVN 9346:2012.

Cấp phối của gối đỡ bê tông
Cấp phối của gối đỡ bê tông

Mác bê tông gối đỡ bê tông nên chọn là bao nhiêu?

Mác bê tông là cường độ chịu nén của mẫu lập phương 150 x 150 x 150 mm ở tuổi 28 ngày, tính bằng kg/cm². Hồ sơ thiết kế hiện nay thường ghi theo cấp độ bền B, tính bằng MPa. Mác M300 tương đương khoảng B22,5. Bạn nên đối chiếu hai cách gọi này khi đọc bản vẽ và phiếu thí nghiệm để tránh nhầm lẫn.

Có một điểm kỹ thuật cần nhớ. Cấp phối thường được thiết kế để cường độ trung bình cao hơn mác yêu cầu một khoảng dự trữ. Khoảng dự trữ này bù cho sự biến động giữa các mẻ trộn, vì không có xưởng nào trộn được hai mẻ giống hệt nhau.

Mác M250 cho khu vực ẩm nhẹ

Mác M250 phù hợp khi nền đất ổn định, mực nước ngầm thấp và gối chỉ tiếp xúc nước mưa theo mùa. Với điều kiện này, mác bê tông gối đỡ bê tông ở mức M250 đủ chịu tải của ống có đường kính nhỏ và trung bình. Điều kiện đi kèm là tỷ lệ nước xi măng phải thấp và bê tông phải được đầm kỹ.

Mác M300 trở lên cho gối đỡ bê tông ở nền ngập nước

Nơi gối thường xuyên ngâm trong nước hoặc tiếp xúc nước ăn mòn, bạn nên chọn từ M300 trở lên. Lý do không nằm ở tải trọng mà ở độ đặc chắc. Bê tông mác cao có tỷ lệ nước xi măng thấp nên ít lỗ rỗng hơn, nước và sulfat khó thấm sâu. Với tuyến cống chịu tải xe nặng, người thiết kế có thể yêu cầu mác cao hơn nữa.

Tuy vậy, mác cao hơn chưa chắc đã tốt hơn. Dùng quá nhiều xi măng làm bê tông tỏa nhiệt và co ngót lớn, bề mặt dễ nứt chân chim. Cách làm hợp lý là chọn mác vừa đủ, rồi kiểm soát chặt cấp phối và khâu bảo dưỡng.

Với môi trường ẩm, bạn nên đặt thêm yêu cầu về mác chống thấm, ví dụ W6 hoặc W8, thử theo TCVN 3116. Cường độ nén cho biết gối chịu lực tốt đến đâu. Mác chống thấm cho biết nước khó đi qua gối đến đâu. Hai chỉ tiêu này bổ sung cho nhau.

Về mối liên hệ với ống: ống bê tông cốt thép thoát nước được quy định trong TCVN 9113:2012. Tiêu chuẩn này áp dụng cho ống, không quy định trực tiếp cho gối. Trong thực tế, đơn vị thi công thường chọn mác gối không thấp hơn mác bê tông của ống cùng tuyến để hai cấu kiện làm việc đồng đều.

Gối đỡ bê tông đúc sẵn
Gối đỡ bê tông đúc sẵn

Cấp phối gối đỡ bê tông cho môi trường ẩm

Nguyên tắc đầu tiên là hạ tỷ lệ nước xi măng

Tỷ lệ nước xi măng (N/X) quyết định độ rỗng của bê tông. Nước thừa trong hỗn hợp sẽ bay hơi và để lại các đường rỗng nhỏ. Nước từ môi trường theo các đường này đi vào gối. Với môi trường ẩm, nên giữ N/X không quá 0,50 cho M250 và khoảng 0,40 đến 0,45 cho M300.

Cách hạ N/X đúng là dùng phụ gia giảm nước. Không nên bớt nước một cách tùy ý. Hỗn hợp quá khô khó đầm, gối bị rỗ tổ ong, và lỗi này còn nguy hiểm hơn việc dư nước một chút.

Vật liệu đầu vào cần đạt yêu cầu

Về xi măng, nên dùng xi măng poóc lăng theo TCVN 2682:2009 hoặc xi măng poóc lăng hỗn hợp theo TCVN 6260:2009, loại PC40 hoặc PCB40. Với vùng có sulfat, có thể cân nhắc xi măng bền sulfat theo yêu cầu thiết kế.

Cát và đá phải đạt TCVN 7570:2006 về thành phần hạt, hàm lượng bụi bùn sét và tạp chất. Cát nhiễm mặn cần rửa sạch vì ion clorua làm giảm độ bền lâu dài. Đá dăm thường dùng loại 1×2, hạt sạch, ít hạt dẹt. Nước trộn cần đạt TCVN 4506:2012. Không dùng nước nhiễm phèn, nước cống hoặc nước có dầu.

Cấp phối tham khảo cho 1m³ bê tông

Cấp phối gối đỡ bê tông dưới đây là số liệu tham khảo, tính theo vật liệu ở trạng thái khô, dùng xi măng PC40 và đá 1×2:

  • Mác M250: xi măng khoảng 360 kg, cát vàng khoảng 670 kg, đá 1×2 khoảng 1.170 kg, nước khoảng 175 lít, tỷ lệ N/X khoảng 0,49.
  • Mác M300: xi măng khoảng 410 kg, cát vàng khoảng 650 kg, đá 1×2 khoảng 1.150 kg, nước khoảng 175 lít, tỷ lệ N/X khoảng 0,43.
  • Độ sụt khuyến nghị: 3 đến 5 cm cho bê tông đổ khuôn có đầm rung.

Các con số này chỉ là điểm xuất phát. Mỗi nguồn xi măng, cát, đá có đặc tính khác nhau. Vì vậy cần trộn thử, đúc mẫu và nén thí nghiệm, sau đó mới chốt cấp phối cho sản xuất hàng loạt.

Hiệu chỉnh khi cát đá bị ướt

Cát ngoài bãi thường chứa 3 đến 5% nước. Nếu cân đủ 650 kg cát mà bỏ qua độ ẩm, lượng nước thực tế trong mẻ trộn sẽ cao hơn dự kiến. Ví dụ với cát ẩm 4%, cần cân khoảng 676 kg cát để có 650 kg cát khô, đồng thời trừ khoảng 26 lít nước ra khỏi lượng nước cấp. Việc đo độ ẩm cốt liệu mỗi ngày, nhất là sau mưa, giúp N/X ổn định giữa các mẻ.

Báo giá gối đỡ bê tông
Báo giá gối đỡ bê tông

Ví dụ chọn mác và cấp phối theo điều kiện công trình

Khu dân cư nền cao, ít ngập. Với ống nhỏ và trung bình, mác M250 là đủ. Giữ N/X không quá 0,50, đầm kỹ mặt tựa và dưỡng ẩm đủ 7 ngày.

Tuyến cống đô thị, nước ngầm cao, thường xuyên ngập. Nên dùng M300, N/X khoảng 0,43, thêm phụ gia giảm nước và yêu cầu mác chống thấm W6. Đây là lựa chọn phổ biến cho gối bê tông kê cống thoát nước ở vùng thấp trũng.

Vùng đất phèn hoặc nước lợ. Nên dùng M300 đến M350, xi măng bền sulfat, cát đã rửa sạch muối, mác chống thấm W8 và lớp bê tông bảo vệ dày hơn nếu gối có cốt thép. Vùng này đòi hỏi kiểm soát vật liệu chặt chẽ hơn hai trường hợp trên.

Phụ gia và cốt thép trong gối bê tông kê cống thoát nước

Phụ gia giảm nước và chống thấm

Phụ gia giảm nước giúp giữ độ sụt mà vẫn hạ được N/X. Phụ gia chống thấm làm giảm độ hút nước của bê tông. Liều dùng theo khuyến cáo của nhà sản xuất phụ gia, và phải được xác nhận bằng mẻ trộn thử. Nếu gối có cốt thép, không dùng phụ gia chứa clorua vì clorua thúc đẩy thép gỉ.

Cốt thép và lớp bê tông bảo vệ

Nhiều gối được gia cường bằng lưới thép hoặc thép đai ở vùng chân và vùng chịu kéo. Trong môi trường ẩm, lớp bê tông bảo vệ cần đủ dày, thường không dưới 25 mm hoặc theo bản vẽ thiết kế. Thép phải được kê con đệm bê tông đúng vị trí, không để thép chạm sát ván khuôn. Khi lớp bảo vệ mỏng, nước và clorua tới thép nhanh hơn. Thép gỉ sẽ nở thể tích và làm bong bê tông bao quanh.

Gối đỡ bê tông từ Minh Quân MQB
Gối đỡ bê tông từ Minh Quân MQB

Đúc, đầm và bảo dưỡng để đạt đúng mác

Cấp phối đúng nhưng thi công sai vẫn cho ra gối kém chất lượng. Với gối bê tông kê cống thoát nước, các bước sau cần được kiểm soát ngay tại xưởng:

  • Trộn: trộn ít nhất 2 phút sau khi vật liệu đã vào đủ trong máy, cho nước vào từng phần.
  • Khuôn: làm sạch khuôn, quét lớp dầu tách khuôn mỏng, kiểm tra kích thước và độ cong của mặt tựa.
  • Đổ và đầm: đổ làm hai lớp, đầm rung đến khi vữa nổi lên mặt và hết bọt khí.
  • Hoàn thiện: miết phẳng mặt đáy, không rắc xi măng khô lên mặt để hút nước.
  • Tháo khuôn: chỉ tháo khi bê tông đủ cứng, tránh va đập làm sứt cạnh.
  • Bảo dưỡng: giữ ẩm tối thiểu 7 ngày bằng cách tưới nước, phủ bao tải ẩm hoặc bạt.

Trong mùa mưa, cần che kho cát đá để độ ẩm không dao động mạnh, và phủ bạt cho gối mới đổ để nước mưa không rửa trôi xi măng trên bề mặt. Trong ngày nắng nóng, nước bay hơi rất nhanh nên cần tưới dưỡng ẩm sớm hơn. Gối chỉ nên xuất xưởng khi đạt cường độ yêu cầu, thường là sau 28 ngày hoặc theo kế hoạch thí nghiệm đã thống nhất với chủ đầu tư.

Kiểm tra chất lượng trước khi nhập kho và lắp đặt

Mỗi lô gối đỡ bê tông cần có hồ sơ kiểm tra rõ ràng. Mẫu bê tông được lấy và bảo dưỡng theo TCVN 3105, sau đó nén xác định cường độ theo TCVN 3118. Kết quả nén phải đạt mác bê tông gối đỡ bê tông đã ghi trong hợp đồng hoặc bản vẽ. Ngoài ra, cần kiểm tra bằng mắt và dụng cụ đo các mục sau: kích thước, độ cong mặt tựa, vết nứt, rỗ và sứt cạnh. Gối có vết nứt xuyên hoặc rỗ lớn ở mặt tựa nên loại bỏ.

Khi lắp đặt, gối được đặt trên lớp đệm đá dăm đầm chặt hoặc lớp bê tông lót, tùy điều kiện nền. Nền yếu cần xử lý trước, vì gối tốt đặt trên nền lún vẫn bị nghiêng. Vị trí và khoảng cách gối theo bản vẽ thiết kế, kiểm tra bằng thước và ni vô trước khi hạ ống.

Mác bê tông của gối đỡ cống thoát nước
Mác bê tông của gối đỡ cống thoát nước

Những lỗi thường gặp ở gối đỡ bê tông và cách tránh

  • Dùng cát chưa kiểm tra độ ẩm: nước dư làm bê tông giảm mác. Cách tránh: đo độ ẩm và hiệu chỉnh nước mỗi ngày.
  • Thêm nước cho dễ đổ: N/X tăng, bê tông thấm nhiều hơn. Cách tránh: dùng phụ gia giảm nước thay cho nước thêm.
  • Đầm không kỹ: mặt tựa bị rỗ tổ ong. Cách tránh: đầm đủ thời gian và kiểm tra bề mặt sau khi tháo khuôn.
  • Bỏ qua bảo dưỡng: bề mặt nứt chân chim, cường độ không đạt. Cách tránh: giữ ẩm ít nhất 7 ngày.
  • Lắp gối khi chưa đủ tuổi: gối nứt dưới tải ống. Cách tránh: chờ đủ cường độ theo kế hoạch thí nghiệm.

Cần chuẩn bị gì khi đặt mua gối đỡ bê tông?

Trước khi đặt hàng, bạn nên cung cấp cho nhà sản xuất đường kính ống, loại ống, tải trọng thiết kế, điều kiện nền (đất phèn, nước lợ hay ngập thường xuyên) và số lượng cần dùng. Dựa vào đó, nhà sản xuất sẽ đề xuất mác và kích thước phù hợp.

Đồng thời, hãy yêu cầu phiếu thí nghiệm nén của lô hàng, cấp phối đã trộn thử và ngày đúc để biết gối đã đủ tuổi hay chưa. Một đơn vị làm việc nghiêm túc sẽ sẵn sàng cung cấp các giấy tờ này. Với gối bê tông kê cống thoát nước, hồ sơ minh bạch giúp việc nghiệm thu thuận lợi và hạn chế phát sinh khi tuyến cống đã lấp đất.

Nếu bạn cần tư vấn chọn mác và cấp phối gối đỡ bê tông cho một tuyến cống cụ thể, hãy liên hệ để được hỗ trợ kỹ thuật theo đúng điều kiện công trình.

Thông tin liên hệ: 

Hotline: 0906 39 18 63 – 0908 663 963 – 0915 296 896

Điện thoại: 028 6278 9955

Website: www.vlxdminhquan.com | www.betongmqb.com

Email: minhquanmqb2015@gmail.com